Kısaca
- Faz kaybı: Trifaze beslemede üç fazdan birinin ya da ikisinin gitmesi.
- Neden tehlikeli: Motor iki fazla dönmeye devam eder, fazla akım çeker, ısınır ve sargısı yanabilir. Durmuş motor ise hiç kalkamaz, uğuldar.
- Nedenler: Şebeke arızası, tek fazda yanan sigorta, gevşek klemens, aşınmış kontaktör kontağı, kopuk kablo.
- Koruma: Faz koruma rölesi faz kaybını, faz sırasını ve gerilim dengesizliğini izleyip motoru zamanında durdurur.
Atölye, fabrika ve tarımsal sulama gibi üç fazlı tesislerde motorlar üç fazın birlikte gelmesine göre çalışır. Fazlardan biri kesildiğinde motor kendini durdurmaz; kalan iki fazdan daha fazla akım çekerek dönmeye çalışır. Termik röle bu durumu her zaman yakalayamaz, özellikle motor düşük yükteyse. Sonuç çoğu zaman yanmış bir sargı ve iş kaybıdır.
Faz kaybı neden olur?
- Şebeke tarafı: Dağıtım hattında ya da trafoda bir fazın düşmesi.
- Tesis içi sigorta: Üç fazlı bir hattın sigortalarından birinin atması ya da buşonlu sistemlerde bir buşonun yanması.
- Gevşek bağlantı: Isınıp soğumayla gevşeyen klemensler ve bara bağlantıları. Önce aralıklı, sonra kalıcı faz kaybına döner.
- Kontaktör kontağı: Aşınmış ya da yanmış bir kontak motora o fazı iletmez.
- Kablo hasarı: Ezilmiş, kemirilmiş ya da kopmuş besleme kablosu.
Faz kaybının belirtileri
- Motor kalkışta uğulduyor ama dönmüyor
- Çalışan motorun sesi değişiyor, devri düşüyor, gövdesi her zamankinden sıcak
- Termik röle ya da motor koruma şalteri tekrar tekrar atıyor
- Trifaze evlerde bazı odalarda ya da bazı cihazlarda (ocak, kombi) elektrik yok
- Sürücü ekranında "giriş faz kaybı" ya da "çıkış faz kaybı" hatası
Sürücüde giriş ve çıkış faz kaybı hatası
Frekans sürücüleri (inverter, hız kontrol cihazı) fazları kendisi izler. Giriş faz kaybı hatası sürücüyü besleyen tarafta bir sorun olduğunu gösterir: sigorta, kontaktör, gevşek giriş klemensi ya da şebeke. Çıkış faz kaybı ise sürücüden motora giden tarafta sorun olduğunu gösterir: motor kablosu, motor klemens kutusu ya da sargı. Hatayı sıfırlayıp çalıştırmaya devam etmek sorunu çözmez; önce ölçüm yapılmalıdır.
Faz koruma rölesi ne işe yarar?
Faz koruma rölesi üç fazı sürekli izler ve bir sorun gördüğünde motor kontaktörünün bobinini keserek motoru durdurur. Modele göre şunları algılar:
- Faz kaybı
- Faz sırası hatası (motorun ters dönmesini önler; pompa ve kompresörlerde önemlidir)
- Fazlar arası gerilim dengesizliği
- Düşük ve yüksek gerilim
Gerilim eşikleri ve gecikme süresi doğru ayarlanmazsa röle ya hiç korumaz ya da kısa şebeke dalgalanmalarında makineyi gereksiz yere durdurur. Ayarı tesisin şebeke koşullarına göre yapıyoruz.
Konya'da atölye ve fabrikalar için
Konya merkezde (Selçuklu, Meram, Karatay) atölye, imalathane ve fabrikalarda faz kaybı arızalarını ölçerek buluyor, gevşek bağlantıları ve aşınmış kontaktörleri yeniliyor, motor panolarına faz koruma rölesi ekliyoruz. Pano ve otomasyon işleri için elektrik pano ve endüstriyel otomasyon sayfalarımıza bakabilirsiniz.