Kısaca
- Ne yapıyoruz: Daire sigorta kutusundan fabrika ana dağıtım panosuna kadar pano imalatı, montajı ve yenilemesi.
- Pano çeşitleri: Dağıtım, sayaç, şantiye, motor kumanda, PLC, kompanzasyon, GES ve dış mekân panoları.
- Daire panosu değişimi: Genellikle yarım gün sürer; ıslak hacim ve priz hatlarına 30 mA kaçak akım, girişe gerilim koruma rölesi konur.
- Yenileme işareti: Buşonlu sigorta, kaçak akım rölesi olmaması, ısınan veya kararmış sigortalar, etiketsiz hatlar.
- Malzeme: Schneider Electric, ABB, Siemens, Legrand gibi markalar; marka ve model teklifte yazılır.
Bir tesisatın güvenliği panoda başlar ve panoda biter: hangi hattın neyle korunduğu, arıza anında neyin ne kadar hızlı kesildiği orada belirlenir. Konya'da daire panosundan fabrika ana dağıtım panosuna kadar her ölçekte pano imal ediyor, yerinde bağlıyor ve eski panoları yeniliyoruz.
Yaptığımız pano çeşitleri
- Daire ve ev tipi sigorta kutuları (dağıtım panoları)
- Ana dağıtım ve tali dağıtım panoları
- Sayaç panoları ve şantiye panoları
- Motor kumanda ve yol verme panoları
- PLC ve otomasyon panoları
- Kompanzasyon panoları
- GES ve inverterli enerji panoları
- Galvaniz ve paslanmaz dış mekân panoları
Sigorta kutusu (daire panosu) değişimi
Evlerde "sigorta kutusu" dediğimiz daire panosu, birçok eski binada hâlâ buşonlu sigortalarla ya da kaçak akım rölesi olmadan çalışıyor. Değişimde eski panoyu söküyor, hatları tek tek tanımlıyor; her hatta kesitine uygun sigorta, ıslak hacim ve priz hatlarına 30 mA kaçak akım rölesi, girişe gerilim koruma rölesi koyuyoruz. Daire panosunun değişimi genellikle yarım gün civarı sürer ve bu süre boyunca elektrik kesilir. Kolon hattı da yenilenecekse iş birkaç güne çıkabilir.
Panonuz yenilenmeli mi?
- Buşonlu (vidalı) sigortalar hâlâ duruyorsa
- Panoda kaçak akım rölesi yoksa veya test butonuna basınca düşmüyorsa
- Sigortalar ısınıyor, kararmış ya da erimiş izler varsa
- Hangi sigortanın neyi beslediği yazmıyorsa
- Yeni klima, fırın, şarj istasyonu gibi yükler eklendiyse
- Kapak kapanmıyor, kablolar dışarı taşıyorsa
İyi bir panoyu ne belirler?
Panonun dışı herkesinkine benzer; farkı kapağı açınca görürsünüz. Biz şunlara dikkat ediyoruz:
- Doğru seçim: sigorta değerleri kablo kesitine ve yüke göre seçilir; ana şalter ve kaçak akım koruması ihtiyaca göre belirlenir.
- Düzen: kablolar kanal içinde, her çıkış etiketli. Panoyu yıllar sonra açan başka bir usta da neyin nereye gittiğini anlar.
- Güvenlik: topraklama barası, bağlantıların sıkılığı ve ortama uygun koruma sınıfı (iç mekân, dış mekân, tozlu ortam).
- Markalı malzeme: Schneider Electric, ABB, Siemens, Legrand, Klemsan, Mutlusan gibi bilinen markalarla çalışıyor, teklifte marka ve modeli yazıyoruz.
Pano imalatında süreç
Önce yük listesini çıkarıyoruz: hangi hat neyi besleyecek, kaç amper çekecek, ileride ne eklenebilir. Buna göre tek hat şemasını hazırlıyor, şalt malzemesini ve gövdeyi seçiyoruz. Panoyu kablo kanalı, klemens ve bara düzeniyle imal ediyor, yerinde bağlayıp her çıkışı etiketliyoruz. Devreye almadan önce bağlantı sıkılığını, kaçak akım rölelerinin çalışmasını ve topraklamayı kontrol ediyoruz. Tek hat şeması pano kapağının içine yapıştırılır.
Panodaki korumalar ne işe yarar?
| Koruma | Ne işe yarar? | Nerede kullanılır? |
|---|---|---|
| Sigorta (otomat) | Kabloyu aşırı akım ve kısa devreye karşı korur | Her hat, kesite göre |
| 30 mA kaçak akım rölesi | İnsanı çarpılmaya karşı korur | Islak hacimler, priz hatları, mutfak, dış mekân |
| 300 mA kaçak akım rölesi | Tesisatı yangına karşı korur | Genellikle ana giriş |
| Gerilim koruma rölesi | Nötr kopması ve aşırı gerilimde elektriği keser | Pano girişi |
| Parafudr | Yıldırım ve şebeke darbelerini sınırlar | Ana pano, hassas cihaz hatları |
30 mA mı, 300 mA mı?
Kaçak akım rölesinin iki farklı görevi vardır. 30 mA röleler insanı çarpılmaya karşı korur; ıslak hacimler, priz hatları, mutfak ve dış mekân bunlarla korunur. 300 mA röleler ise tesisatı yangına karşı korur ve genellikle ana girişte kullanılır. İkisi birbirinin yerine geçmez: panoda sadece 300 mA röle varsa insan koruması yok demektir. Hangi hatta hangisinin kullanılacağını yük listesine göre belirliyoruz.
Gerilim koruma rölesi neden şart?
Şebekede veya bina kolon hattında nötr koptuğunda prizlerdeki gerilim bir anda 300 voltun üzerine çıkabilir. Bu durumda buzdolabı, kombi kartı, televizyon ve modem gibi cihazlar saniyeler içinde yanar. Gerilim koruma rölesi bu anı algılayıp elektriği keser, gerilim normale dönünce tekrar verir. Panoya eklenmesi, bir kombi kartı ya da televizyon fiyatından çok daha ucuzdur.
Sayaç panosu ve kolon hattı
Apartmanlarda dairelerin sayaçları bina girişindeki sayaç panosunda toplanır ve her daireye kolon hattıyla elektrik gider. Kolon hattı ve sayaç panosu eskiyse, dairede ne yapılırsa yapılsın gerilim düşümü, ısınma ve sigorta atması yaşanabilir. Sözleşme gücü artışı ya da araç şarj cihazı gibi yeni yükler eklenirken önce bu bölümün yeterli olup olmadığına bakıyoruz.
Dış mekân ve şantiye panoları
Açık alanda duran panolarda gövde, çatı, conta ve kablo girişleri en az iç donanım kadar önemlidir. Galvaniz veya paslanmaz gövde, yağmuru tutmayan çatı ve rakorlu kablo girişleriyle su ve tozun içeri girmesini önlüyoruz. Şantiye panolarında ise kaçak akım korumalı priz çıkışları ve sağlam bir topraklama şarttır.
Pano fiyatını neler belirler?
- Çıkış (devre) sayısı ve ana şalterin akım değeri
- Kullanılan malzemenin markası ve serisi
- Gövde tipi: iç mekân, dış mekân, galvaniz veya paslanmaz, koruma sınıfı
- Gerilim koruma rölesi, parafudr, sayaç ve ölçü aletleri gibi ek elemanlar
- Mevcut panonun sökülmesi ve hatların yeniden düzenlenmesi gerekip gerekmediği