Harmonik nedir? Sebepleri, zararları ve çözümü

Şebeke gerilimi 50 Hz'lik düzgün bir dalgadır. Bazı cihazlar akımı bu düzgün şekilde değil, kesik kesik çeker ve şebekeye 50 Hz'in katı frekanslarda bozucu akımlar basar. Bunlara harmonik denir.

  • Enerji analizörüyle ölçüm
  • Filtreli kompanzasyon
  • Nötr ve pano kontrolü

Kısaca

  • Tanım: 50 Hz'in katı frekanslardaki bozucu akım ve gerilimler (3. harmonik 150 Hz, 5. harmonik 250 Hz)
  • Kaynak: Motor sürücüleri, UPS, LED sürücüleri, bilgisayarlar, inverterler, şarj cihazları
  • Zarar: Nötr ve trafo ısınması, kondansatör arızası, sebepsiz sigorta atmaları
  • Çözüm: Ölçüm, filtreli kompanzasyon, gerekirse aktif harmonik filtresi

Eskiden işletmelerdeki yüklerin çoğu motor, rezistans ve akkor lambaydı. Bunlar akımı şebeke gerilimiyle aynı düzgün dalga şeklinde çeker. Bugün ise sürücüler, LED aydınlatma, UPS'ler ve bilgisayarlar yaygın. Bu cihazlar elektriği daha verimli kullanır ama şebekeyi kirletir. Bu kirliliğin adı harmoniktir.

Harmonik nedir?

Harmonik, temel frekansın (50 Hz) tam katlarındaki bileşenlerdir. 3. harmonik 150 Hz, 5. harmonik 250 Hz, 7. harmonik 350 Hz'dir. Bu bileşenler ana dalgaya eklendiğinde düzgün sinüs dalgası bozulur. Bozulmanın toplam oranı THD (toplam harmonik bozulma) ile ifade edilir: akım için THDi, gerilim için THDv.

Harmoniği hangi cihazlar üretir?

CihazNerede yaygınBaskın harmonik
Motor sürücüleri (inverter, VFD)Fabrika, pompa, fan, asansör5. ve 7.
UPS ve doğrultucularOfis, sunucu odası, hastane5. ve 7.
LED sürücüleri, bilgisayar, tek fazlı elektronikOfis, mağaza, okul3.
GES inverterleri ve araç şarj cihazlarıÇatı GES, otoparkModele göre
Kaynak makineleri, ark ocaklarıAtölye, sanayiDeğişken

Harmoniğin zararları

  • Nötr iletkeninin ısınması: Tek fazlı elektronik yüklerin 3. harmonikleri nötrde birbirini götürmez, toplanır. Nötr akımı faz akımını geçebilir, nötr kablosu ısınır.
  • Kondansatör arızası: Kondansatörler yüksek frekanslı akımı üzerine çeker, ısınır, şişer. Rezonans oluşursa kısa sürede patlar. Ayrıntısı kondansatör neden patlar yazısında.
  • Trafo ve motor ısınması: Ek kayıplar ısıya dönüşür, ekipman ömrü kısalır.
  • Sebepsiz sigorta ve röle atmaları: Koruma cihazları bozuk dalga şeklinde beklenmedik davranabilir.
  • Hassas cihazlarda arıza: Bozuk gerilim, elektronik kartlarda ve ölçüm cihazlarında sorunlara yol açabilir.

İşletmenizde harmonik olduğunu gösteren belirtiler

  • Kompanzasyon kondansatörleri sık sık şişiyor veya güç kaybediyor
  • Kompanzasyon panosu var ama reaktif oranlar düzelmiyor
  • Nötr bağlantılarında ısınma, kararma
  • Trafo veya ana pano normalden fazla ısınıyor
  • Görünür bir aşırı yük olmadan sigortalar atıyor

Harmonik nasıl ölçülür?

Harmonik, sıradan bir pens ampermetreyle görülmez. Ana panoya bağlanan bir enerji analizörüyle, tercihen birkaç gün boyunca kayıt alınır. Kayıtta her fazın ve nötrün THDi, THDv değerleri ile hangi harmoniğin baskın olduğu görülür. Çözüm bu tabloya göre seçilir.

Harmonik nasıl azaltılır?

  1. Filtreli (reaktörlü) kompanzasyon: Kondansatörlerin önüne uygun reaktör konularak rezonans önlenir. Harmonikli iş yerlerinde kompanzasyonun doğru yolu budur.
  2. Sürücü girişine şok bobini: Motor sürücülerinin ürettiği harmoniği kaynağında azaltır.
  3. Aktif harmonik filtresi: Harmonik yükü yüksek ve değişken olan tesislerde harmonikleri ölçüp anlık olarak dengeler.
  4. Nötr kesitinin büyütülmesi: Tek fazlı elektronik yükün yoğun olduğu binalarda nötr iletkeninin ısınmasını önler.

Kompanzasyon ve reaktif ceza tarafı için kompanzasyon hizmetimize bakabilirsiniz.

Özbe Elektrik & İnovasyon, Konya. Son güncelleme: .

Sık sorulan sorular

Evde harmonik sorunu olur mu?

Konutlarda harmonik genelde sorun yaratacak seviyede değildir. Sorun daha çok sürücü, UPS ve yoğun elektronik yükü olan iş yerlerinde görülür.

Harmonik reaktif cezayı etkiler mi?

Dolaylı olarak evet. Harmonik kondansatörleri bozar, kompanzasyon eksik çalışır ve reaktif oranlar yükselir.

THD nedir?

Toplam harmonik bozulma. Harmoniklerin, temel 50 Hz dalgaya göre toplam oranını yüzde olarak gösterir.

Harmonik filtresi her işletmeye gerekli mi?

Hayır. Önce ölçüm yapılır; çoğu işletmede filtreli kompanzasyon yeterlidir. Aktif filtre yalnızca harmonik yükü yüksek tesislerde gerekir.

İlgili sayfalar

Diğer yazılar için blog ve rehberler sayfasına, tüm hizmetler için hizmetler sayfasına bakabilirsiniz.

Harmonik ölçümü için ulaşın

Konya merkezde (Selçuklu, Meram, Karatay) 7/24. Kapsam netleşince fiyat yazılı olarak bildirilir.

WhatsApp