Kısaca
- En sık sebep: Harmonik ve rezonans; özellikle sürücü, UPS ve LED yükü fazla olan iş yerlerinde
- İkinci sebep: Pano içi sıcaklık; kondansatör ömrü sıcaklıkla hızla kısalır
- Önlem: Şebekeye uygun anma gerilimi, gerekiyorsa reaktörlü (filtreli) sistem ve düzenli ölçüm
- Şişmiş kondansatör: İçindeki basınç emniyeti devreyi ayırmış olabilir; o kademe artık çalışmıyordur
Kompanzasyon kondansatörleri yıllarca sorunsuz çalışabilir. Bir panoda kondansatörler peş peşe şişiyor, patlıyor ya da birkaç ayda kapasite kaybediyorsa, arkasında neredeyse her zaman bir sebep vardır. Konya'da kompanzasyon bakımlarında en sık karşılaştığımız altı sebebi anlatıyoruz.
Arızalı kondansatör nasıl anlaşılır?
- Gövdede şişme, kapakta kabarma veya yağ sızıntısı
- Kademe sigortasının sık atması ya da kontaktörde yanık izi
- Reaktif rölenin kademeleri devreye aldığı hâlde cos φ değerinin düzelmemesi
- Faturada endüktif oranın yavaş yavaş yükselmesi
- Ölçülen kapasitenin etiket değerinin belirgin şekilde altında kalması
Modern kondansatörlerin içinde basınç emniyeti bulunur. Kondansatör içeriden arızalanıp şiştiğinde bu emniyet onu devreden ayırır. Yani şişmiş bir kondansatör çoğu zaman sessizce çalışmayı bırakmıştır.
1. Aşırı gerilim
Kondansatör, anma geriliminin üstünde çalıştıkça içindeki yalıtım yıpranır. Şebeke geriliminin yüksek olduğu bölgelerde, gece yükler azalınca gerilim daha da yükselir. Etiket gerilimi şebekeye göre düşük seçilmiş kondansatörler bu yüzden erken gider.
2. Harmonik ve rezonans
Motor sürücüleri, UPS'ler, LED sürücüleri ve inverterler şebekeye 50 Hz'in katı olan frekanslarda akımlar basar. Kondansatör yüksek frekansta daha az direnç gösterdiği için bu akımları üzerine çeker, ısınır. Daha kötüsü, kondansatörlerle trafonun oluşturduğu devre bir harmonik frekansında rezonansa girebilir. Bu durumda akım katlanır ve kondansatörler kısa sürede patlar. Ayrıntılar harmonik nedir yazısında.
3. Pano içi sıcaklık
Kondansatör ömrü sıcaklıkla hızla kısalır. Havalandırması olmayan, güneş alan ya da kontaktör ve sigortalarla sıkışık dizilmiş bir panoda iç sıcaklık dış ortamın çok üstüne çıkar. Yaz aylarında arızaların artması genelde bundandır.
4. Sık ve hızlı anahtarlama
Kondansatör devreden çıktıktan sonra boşalmadan tekrar devreye girerse çok yüksek bir anlık akım çeker. Reaktif rölenin bekleme süresi çok kısa ayarlanmışsa ya da kondansatöre uygun kontaktör yerine sıradan kontaktör kullanılmışsa, her anahtarlama hem kondansatörü hem kontaktörü yıpratır.
5. Yanlış kondansatör seçimi
Harmonik yükü olan bir iş yerinde reaktörsüz, düşük gerilimli ve ucuz kondansatör kullanmak en sık gördüğümüz hatadır. Böyle iş yerlerinde kondansatörün önüne uygun reaktör (filtreli kompanzasyon) konulması ve anma geriliminin buna göre yüksek seçilmesi gerekir.
6. Ömür sonu ve gevşek bağlantı
Her kondansatörün bir ömrü vardır ve zamanla kapasite kaybeder. Gevşek bir klemens ise bağlantı noktasını ısıtır, ısı kondansatöre geçer. Düzenli bakımda klemenslerin sıkılması ve kapasite ölçümü bu arızaların çoğunu önler.
Tekrar etmemesi için ne yapmalı?
- Önce harmonik ve gerilim ölçümü yapın; sebebi görmeden kondansatör değiştirmeyin.
- Kondansatör anma gerilimini şebekeye ve harmonik durumuna göre seçin.
- Harmonik yükü varsa reaktörlü (filtreli) sisteme geçin.
- Kondansatöre uygun kontaktör kullanın, rölenin bekleme süresini doğru ayarlayın.
- Panoya fan ve havalandırma ekleyin.
- Yılda en az bir kez kapasite ölçümü ve klemens kontrolü yaptırın.
Reaktif cezanın sınırları ve hesabı için reaktif ceza nedir yazısına bakabilirsiniz.