Kısaca
- Ne işe yarar: Faz ve nötrden geçen akım arasındaki farkı ölçer; fark belirli bir değeri aşınca hattı keser.
- En sık nedenler: Nem ve su, çamaşır makinesi ya da şofbenin rezistansı, yıpranmış kablo, hatlar arasında karışmış nötr.
- Kalkmıyorsa: Kaçak şu an devam ediyor demektir; röleyi zorlamayın, cihazları ayırarak kaynağı bulun.
- Asla yapmayın: Röleyi iptal etmek ya da köprülemek. Can güvenliğinizi sağlayan tek cihaz odur.
Normal çalışan bir hatta fazdan giden akım nötrden aynen geri döner. Bir cihazın gövdesine, ıslak bir duvara ya da insan vücuduna doğru bir kaçak olduğunda bu denge bozulur. Kaçak akım rölesi bu farkı sürekli ölçer. Konutlarda can güvenliği için genellikle 30 mA hassasiyetli röle kullanılır; yangın koruması için daha büyük binalarda 300 mA'lık röleler de bulunur.
Kaçak akım rölesi neden atar?
- Nem ve su: Bahçe aydınlatması, dış priz, banyo ve rutubetli duvarlardaki buatlar. Yağmurdan sonra atıyorsa ilk şüpheli budur.
- Rezistanslı cihazlar: Çamaşır makinesi, bulaşık makinesi, şofben, termosifon ve fırın rezistansları zamanla kaçak yapmaya başlar. Röle o cihaz çalışınca atıyorsa sebep büyük ihtimalle cihazdır.
- Yıpranmış ya da ezilmiş kablo: Çivi, vida ya da matkapla zarar görmüş kablolar, eski binalarda izolasyonu bozulmuş hatlar.
- Karışmış nötrler: İki farklı hattın nötrünün birbirine bağlanması röleyi sebepsiz gibi görünen anlarda attırır. Tadilat görmüş evlerde sık karşılaşırız.
- Toplam sızıntı: Tek bir röleye çok sayıda bilgisayar, televizyon ve adaptör bağlıysa her birinin küçük sızıntısı toplanıp sınıra yaklaşır.
- Gerilim darbeleri: Fırtına ve yıldırım sırasında ani atmalar görülebilir; sık tekrar ediyorsa panoya parafudr düşünülmelidir.
Ara sıra atıyor: nasıl iz sürülür?
Ne zaman attığını not etmek arızanın yarısını çözer. Hep yağmurdan sonra mı, çamaşır makinesi sıkmaya geçince mi, şofben açılınca mı, yoksa gece herkes uyurken mi? Belirli bir cihazla çakışıyorsa o cihazı bir süre başka bir hatta kullanmak ya da hiç kullanmamak durumu netleştirir. Düzensiz ve sebebi bulunamayan atmalarda hatların yalıtım direncini ölçerek kaçağın hangi hatta olduğunu buluyoruz.
Kaçak akım rölesi kalkmıyorsa ne yapmalı?
- Evdeki bütün cihazların fişini çekin.
- Panodaki bütün otomatik sigortaları indirin.
- Kaçak akım rölesini kaldırın. Kalkıyorsa sigortaları tek tek açın; röleyi hangi sigorta attırıyorsa sorun o hattadır.
- O hatta cihazları tek tek takın. Röle bir cihazla atıyorsa sorun cihazdadır, hatta değil.
- Bütün sigortalar inikken bile röle kalkmıyorsa sorun ana hatta ya da rölenin kendisindedir. Bu noktada bir elektrikçi çağırın.
Yanık kokusu, cızırtı ya da ıslaklık varsa bu adımlarla uğraşmadan elektrikçi çağırın. Diğer belirtiler için arıza rehberimize bakabilirsiniz.
30 mA, 300 mA ve A, B tipi röle farkı
- 30 mA: Can güvenliği için. Konutlarda prizlerin ve ıslak hacimlerin bulunduğu hatlarda kullanılır.
- 300 mA: Yangına karşı koruma için. Ana girişte ya da büyük binalarda kullanılır, tek başına can güvenliği sağlamaz.
- AC tipi: Yalnızca alternatif akım kaçaklarını algılar.
- A tipi: Çamaşır makinesi, inverterli klima gibi elektronik cihazların oluşturduğu darbeli kaçakları da algılar. Günümüz evleri için daha uygun seçimdir.
- B tipi: Doğru akım kaçaklarını da algılar. Elektrikli araç şarj cihazları ve bazı inverterli sistemlerde gerekir; şarj cihazının kendi içinde DC kaçak koruması varsa A tipi yeterli olabilir.
Rölenin akım değeri (25, 40, 63 A gibi) önündeki ana sigortadan küçük olmamalıdır. Monofaze evlerde 2 kutuplu, trifaze tesislerde 4 kutuplu röle kullanılır.
Test butonuna ne sıklıkla basmalı?
Rölenin üzerindeki "T" butonu rölenin mekanik olarak açıp açmadığını dener. Ayda bir basmanız önerilir. Butona basınca röle atmıyorsa koruma çalışmıyor demektir ve röle değiştirilmelidir. Bu test rölenin doğru hassasiyette açtığını göstermez; bunu ancak kaçak akım test cihazıyla ölçebiliriz.