Kısaca
- Ne demek: Üç fazdan çekilen akımların birbirinden belirgin şekilde farklı olması
- Sebep: Tek fazlı yüklerin (aydınlatma, priz, klima, ofis) bir faza yığılması
- Zararı: Nötr ısınması, trafo kaybı, motor ısınması, gerilim farkları
- Çözüm: Ölçüm ve tek fazlı devrelerin fazlara dengeli dağıtılması
Bir binada ya da tesiste zamanla eklenen her tek fazlı hat genelde "panoda boş yer olan" faza bağlanır. Yıllar içinde bir faz çok yüklü, diğerleri hafif kalır. Bu dengesizlik çoğu zaman bir arıza çıkana kadar fark edilmez.
Neden olur?
- Aydınlatma, priz, klima ve ofis yüklerinin plansız dağıtılması
- Tek fazlı kaynak makineleri ve ısıtıcılar
- Sonradan eklenen hatlar ve şarj üniteleri
- Yüklerin günün farklı saatlerinde farklı fazlarda çalışması
Ne zarar verir?
- Nötr akımı: Dengeli yükte nötrden çok az akım geçer; dengesizlikte nötr akımı artar ve nötr ısınır. Harmoniklerle birlikte bu daha da belirginleşir (bkz. harmonik).
- Trafo ve kablo kayıpları: Bir fazın aşırı yüklenmesi o fazın kablosunu ve trafo sargısını zorlar.
- Motorlar: Faz gerilimleri arasındaki küçük farklar bile trifaze motorlarda akım dengesizliğine ve ısınmaya yol açar.
- Gerilim farkları: Yüklü fazdaki cihazlar düşük gerilim görür (bkz. düşük voltaj).
Nasıl tespit edilir?
- Ana panoda üç fazın ve nötrün akımı, farklı saatlerde ölçülür.
- Tercihen enerji analizörüyle birkaç gün kayıt alınır (bkz. enerji izleme).
- Tali panolardaki tek fazlı devrelerin hangi fazda olduğu çıkarılır.
Hat dengeleme nasıl yapılır?
- Tek fazlı devreler ölçüm sonuçlarına göre fazlara yeniden dağıtılır.
- Aynı saatte çalışan büyük tek fazlı yükler farklı fazlara alınır.
- Yeni eklenecek hatlar için faz dağılım tablosu tutulur.
- Nötr kesiti ve bağlantıları kontrol edilir, gerekirse büyütülür.
Kompanzasyon rölesinin tek fazdan ölçüm yaptığı tesislerde dengesizlik, reaktif ölçümü de yanıltabilir (bkz. reaktif güç rölesi ayarı).