Kısaca
- Direkt yol verme: Küçük güçlü motorlar için; basit ama kalkış akımı yüksek
- Yıldız-üçgen: Kalkış akımını ve torkunu yaklaşık üçte bire düşürür
- Soft starter: Yumuşak kalkış ve duruş; darbe istemeyen yükler için
- Sürücü (inverter): Hız kontrolü ve enerji tasarrufu; pompa, fan, konveyör
Atölye ve fabrikalarda motor arızalarının önemli bir kısmı yanlış seçilmiş ya da bakımı yapılmamış yol verme düzeninden kaynaklanır. Doğru yöntem hem motorun ömrünü uzatır hem de elektrik tesisatını rahatlatır.
Kalkış akımı neden sorun?
- Ana sigorta ve şalterlerin kalkışta atması
- Aynı hattaki diğer makinelerde gerilim düşmesi, ışıkların titremesi
- Kayış, kaplin ve dişlilerde ani darbe ve aşınma
- Pompalarda su darbesi
Yöntemler
- Direkt yol verme: Motor tek kontaktörle doğrudan şebekeye bağlanır. Küçük güçlerde yeterlidir.
- Yıldız-üçgen yol verme: Motor önce yıldız bağlantıda kalkar, hızlanınca üçgene geçer. Kalkış akımı ve torku yaklaşık üçte bire düşer. Motorun etiketinde şebeke geriliminde üçgen çalışabileceği yazmalıdır.
- Soft starter (yumuşak yol verici): Gerilimi elektronik olarak yavaş yavaş artırarak motoru yumuşak kaldırır, istenirse yumuşak durdurur.
- Frekans sürücüsü (inverter): Motorun hızını istenen değere ayarlar. Kalkış çok yumuşaktır; pompa ve fanlarda hızı ihtiyaca göre düşürerek ciddi enerji tasarrufu sağlar.
Karşılaştırma
| Direkt | Yıldız-üçgen | Soft starter | Sürücü | |
|---|---|---|---|---|
| Kalkış akımı | Çok yüksek | Düşük | Ayarlanabilir | En düşük |
| Hız kontrolü | Yok | Yok | Yok | Var |
| Enerji tasarrufu | Yok | Yok | Yok | Değişken yükte yüksek |
| Maliyet | En düşük | Düşük | Orta | En yüksek |
Hangi makineye hangisi?
- Küçük fan, küçük pompa, el tezgâhı: Direkt yol verme.
- Boşta kalkan büyük motorlar (testere, kompresör): Yıldız-üçgen veya soft starter.
- Hidrofor, sirkülasyon pompası, havalandırma fanı: Sürücü; hem yumuşak kalkış hem enerji tasarrufu.
- Konveyör, karıştırıcı, hız ayarı gereken makine: Sürücü.
Sürücüler şebekeye harmonik verir; çok sayıda sürücü olan tesislerde harmonik ve kompanzasyon birlikte değerlendirilmelidir. Eski röleli kumandaların otomasyona çevrilmesi için röleli makineyi PLC'ye geçirmek yazısına bakabilirsiniz.