Kısaca
- Gerilim düşük ya da dalgalı ama kesinti yok: Regülatör
- Kesintide cihaz çalışmaya devam etmeli: UPS
- İkisi birden: Regülatörlü (AVR) veya online UPS
- Önce: Gerilim ölçülmeli; bazen sorun binanın kendi tesisatındadır
"Evde voltaj düşük, regülatör mü alayım UPS mi?" sorusuna cevap vermeden önce sorunun ne olduğunu netleştirmek gerekir. Gerilim düşük mü, dalgalı mı, yoksa elektrik sık sık mı kesiliyor? Her birinin çözümü farklıdır.
Regülatör ne yapar?
Regülatör, girişindeki düşük veya yüksek gerilimi belirli bir aralıkta düzelterek çıkışa sabit gerilim verir. Akü yoktur; elektrik kesilince o da kesilir.
- Röleli regülatör: Kademeli ve hızlı çalışır, ekonomiktir.
- Servo motorlu regülatör: Gerilimi daha hassas ayarlar, büyük güçlerde yaygındır.
- Statik regülatör: Hareketli parçası yoktur, çok hızlı tepki verir; hassas yükler içindir.
UPS ne yapar?
UPS (kesintisiz güç kaynağı), elektrik kesildiğinde cihazı içindeki aküden besler. Türlerine göre gerilim düzeltme özelliği de vardır:
- Offline (standby): Normalde şebekeyi doğrudan geçirir, kesintide aküye geçer. Basit cihazlar içindir.
- Line-interactive: Küçük gerilim dalgalanmalarını düzelten (AVR) bir kademe içerir. Ev ve ofiste yaygındır.
- Online (çift dönüşümlü): Cihazı sürekli kendi ürettiği temiz gerilimle besler. Şebeke ne olursa olsun çıkış düzgündür; sunucu ve hassas cihazlar içindir.
Karşılaştırma
| Sorun | Regülatör | Line-interactive UPS | Online UPS |
|---|---|---|---|
| Düşük / yüksek gerilim | Çözer | Sınırlı ölçüde | Çözer |
| Elektrik kesintisi | Çözmez | Çözer | Çözer |
| Ani dalga ve parazit | Sınırlı | Sınırlı | Çözer |
| Bakım | Az | Akü değişimi | Akü değişimi |
Hangisini seçmeli?
- Akşamları ışıklar sönükleşiyor, cihazlar zorlanıyor ama elektrik kesilmiyor: regülatör (önce düşük voltajın sebebi araştırılmalı).
- Kesintide kombi, modem, kamera kaydı çalışmaya devam etmeli: UPS (bkz. kombi için UPS).
- Sunucu, tıbbi cihaz, hassas üretim makinesi: online UPS.
- Bütün evi korumak: panoda voltaj koruma rölesi ve parafudr, gerekirse ana girişe regülatör.
Güç nasıl hesaplanır?
Bağlanacak cihazların güçleri toplanır ve üzerine pay bırakılır. Motorlu cihazlar (buzdolabı, pompa, kompresör) kalkışta normal güçlerinin birkaç katını çeker; regülatör ve UPS bu kalkış akımına göre seçilmelidir. UPS'te ayrıca istenen çalışma süresine göre akü kapasitesi belirlenir.